Ome Jan
“Dachten jullie dat ik al dood was?” zegt hij met een grijns.
Ik ging met mijn zus Roeby op bezoek bij onze ome Jan van 89. Hij deed niet open: hij lag nog te slapen en hoorde de deurbel niet.
Die humor is kenmerkend voor ome Jan. Het doet me ook denken aan mijn vader. Ome Jan is zijn oudere en enige broer. Onze levenspaden hebben elkaar niet vaak gekruist, door hun leeftijdsverschil van twaalf jaar en door de loop en de duur van mijn vaders leven. (Geinig feitje: ome Jan is de oudste van het gezin, ik ben het jongste kleinkind.)
Aan het begin van dit jaar maakte ik een plan om mijn documentaire fotografie en mijn fotofilms verder te ontwikkelen. Ik wilde iemand fotograferen naar wie ik nieuwsgierig was en dacht aan ome Jan. Een mooie kans om hem iets beter te leren kennen. Zou ik mijn vader en mezelf in hem herkennen?
Hij stemde in: dan kon ik meteen een goede “kistfoto” maken.
Zo was ik daar in maart. Mijn neef en nicht waren er ook en het was gezellig. Er waren mooie gesprekken, er werden herinneringen opgehaald en ook over het einde van het leven werd met een open blik en humor gesproken. Ik zag en hoorde een liefdevolle vader en echtgenoot. Ik zag en hoorde een man met een scherpe geest, die de wereld heeft gezien en volop van het leven heeft genoten.
De momenten waarop hij trots naar mijn nicht kijkt raken me. Net als de foto’s waarop ik mijn vader herken, vooral van opzij. En natuurlijk de “Terluinen-handen”, die mijn vader had en die ik zelf ook heb. Om zijn ringvinger draagt hij zijn trouwring en die van mijn overleden tante, over wie hij liefdevol praat.
Hij neemt me mee naar zijn berging. Daar staat hij dan, met zijn rollator, en wijst naar de racefiets van mijn tante. Die heeft hij nog niet weg kunnen doen. (Net als de cactussen, waar hij eigenlijk een hekel aan heeft. Maar ze waren van haar, dus ze blijven.)
Willen we niet allemaal vasthouden aan wie we liefhebben? Is dat hoe we voortbestaan als we er niet meer zijn, in de herinnering?
Ome Jan laat nog meer na. In de hal van zijn complex staat een gezamenlijke boekenplank. In elk boek dat hij leest schrijft hij in keurig handschrift een korte review, zodat de volgende lezer weet wat hij kan verwachten. Ik vind dat heerlijk. En hij leest heel veel, dus wat dat betreft is er flink wat nalatenschap ;)
Komisch vond ik dat ome Jan aan het einde van de sessie de camera overnam en, na een korte uitleg, een foto van mij maakte. Ik hoorde er immers toch ook bij?!
Inmiddels is de fotofilm met zijn eigen stem erin klaar en is de “kistfoto” uitgezocht. De gezondheid en het welzijn van ome Jan gaan achteruit en hij heeft gekozen voor euthanasie, om verder lijden te voorkomen. Hij vindt het mooi geweest en wil absoluut niet meer naar een ziekenhuis of verzorgingstehuis.
Ik vind het bewonderenswaardig hoe hij zelf de regie in handen neemt en zo tevreden zijn laatste dagen invult.
Roeby durft het te vragen: “Denkt u dat er hierna nog iets is?” Ome Jan gelooft niet in een hiernamaals, vertelt hij stellig. Hij gelooft dat hij voortbestaat in zijn kinderen.
De foto die u van mij maakte, hangt nu bij mij tussen andere dierbare herinneringen. Ik geloof dat u ook een stukje voortleeft in uw nichtje, ome Jan. Bedankt dat ik deze herinnering met u mocht maken.
